Άντριααν Μπλάαου (1914-2010)

Ο Άντριααν Μπλάαου υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής αστρονομίας του 20ού αιώνα και πρωτοπόρος στην ανάπτυξη της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Την άνοιξη του 1964 ηγήθηκε της ολλανδικής επιστημονικής αποστολής που επισκέφθηκε το Στεφάνι για να αξιολογήσει τις δυνατότητές του ως τόπου αστρονομικών παρατηρήσεων, ενώ επέστρεψε και το 1967, όταν ο νέος σταθμός βρισκόταν πλέον στο στάδιο της διαμόρφωσης. Η συμμετοχή του εντασσόταν στη γενικότερη προσπάθεια της Ολλανδίας να εξασφαλίσει πρόσβαση στον νότιο ουρανό πριν το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο (ESO) στη Χιλή τεθεί σε πλήρη λειτουργία. Η προσπάθεια αυτή οδήγησε στη δημιουργία, στο Στεφάνι, του Netherlands European Southern Observing Station (N.E.S.O.S.).

Γεννημένος στο Άμστερνταμ, ο Μπλάαου σπούδασε Αστρονομία στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν, έχοντας δάσκαλο τον σπουδαίο αστρονόμο Γιαν Όορτ (Jan Oort). Η πρωτοποριακή του έρευνα πάνω στις αστρικές ενώσεις και τη δομή του Γαλαξία τον καθιέρωσε ως έναν από τους σημαντικότερους ειδικούς παγκοσμίως στη δημιουργία των άστρων και στη Γαλαξιακή Αστρονομία.

Μετά από ερευνητικές θέσεις στην Ολλανδία και στο Αστεροσκοπείο Yerkes, κοντά στο Σικάγο, όπου το 1953 διορίστηκε και αναπληρωτής καθηγητής, ανέλαβε το 1957 τη διεύθυνση του Αστρονομικού Ινστιτούτου Kapteyn στο Χρόνινγκεν. Κατά την περίοδο αυτή αναδείχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της ευρωπαϊκής επιστημονικής συνεργασίας στην αστρονομία, πιστεύοντας ότι τα μεγάλα αστρονομικά εγχειρήματα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν μόνο μέσα από τη συνεργασία των ευρωπαϊκών κρατών.
Το όραμά του διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου (European Southern Observatory – ESO), του οργανισμού που ιδρύθηκε για να εξασφαλίσει στους Ευρωπαίους αστρονόμους πρόσβαση στον ουρανό του νοτίου ημισφαιρίου. Ο Μπλάαου υπήρξε ένας από τους βασικούς εμπνευστές του ήδη από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού του, υπηρετώντας ως Επιστημονικός Διευθυντής του ESO το 1968 και στη συνέχεια ως Γενικός Διευθυντής του από το 1970 έως το 1975. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, το ESO εδραιώθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους αστρονομικούς οργανισμούς στον κόσμο.

Το 1964 ο Μπλάαου ηγήθηκε της ολλανδικής αστρονομικής αποστολής που επισκέφθηκε την Ελλάδα αναζητώντας κατάλληλη τοποθεσία για την εγκατάσταση ενός ολλανδικού αστρονομικού σταθμού. Συνεργαζόμενος στενά με τον Λυσίμαχο Ν. Μαυρίδη και την Εθνική Αστρονομική Επιτροπή της Ελλάδας, συνέβαλε στον εντοπισμό των ορεινών περιοχών της Κορινθίας και της Αργολίδας ως ιδιαίτερα κατάλληλων για αστρονομικές παρατηρήσεις. Η αποστολή αυτή κατέληξε στην επιλογή του Στεφανίου και σηματοδότησε την έναρξη της διεθνούς συνεργασίας που οδήγησε στη δημιουργία του Αστεροσκοπείου Στεφανίου.

Τα επόμενα χρόνια ο Μπλάαου παρέμεινε θερμός υποστηρικτής του εγχειρήματος. Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική για την εξασφάλιση χρηματοδότησης από την Επιστημονική Επιτροπή του ΝΑΤΟ για το ελληνογερμανικό ερευνητικό πρόγραμμα των Heinz Neckel και Λυσίμαχου Μαυρίδη. Η χρηματοδότηση αυτή κατέστησε δυνατή τη μεταφορά του κατοπτρικού τηλεσκοπίου του Αστεροσκοπείου του Αμβούργου στην Ελλάδα και έθεσε τα θεμέλια για την ίδρυση του Αστεροσκοπείου Στεφανίου. Χάρη στο επιστημονικό του κύρος, τις διεθνείς του διασυνδέσεις και την αδιάλειπτη υποστήριξή του, ο Μπλάαου συνέβαλε αποφασιστικά στη μετατροπή μιας φιλόδοξης τοπικής πρωτοβουλίας σε έργο ευρωπαϊκής σημασίας.

Πέρα από τη συμβολή του στη δημιουργία του Αστεροσκοπείου Στεφανίου, διετέλεσε Πρόεδρος της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης (1976–1979), προήδρευσε της Επιτροπής Επιλογής Επιστημονικών Προγραμμάτων που καθόρισε τους επιστημονικούς στόχους του δορυφόρου Hipparcos της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) και τιμήθηκε με πολυάριθμες διεθνείς διακρίσεις, μεταξύ των οποίων και το περίφημο Μετάλλιο Bruce το 1989. Σήμερα αναγνωρίζεται όχι μόνο ως ένας διακεκριμένος αστρονόμος, αλλά και ως ένας από τους αρχιτέκτονες της σύγχρονης ευρωπαϊκής αστρονομίας.

Σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του υπερασπίστηκε την ιδέα ότι η αστρονομία υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα. Το Αστεροσκοπείο Στεφανίου αποτελεί μέχρι σήμερα ένα μικρό αλλά διαχρονικό παράδειγμα αυτού του οράματος, γεννημένο μέσα από τη συνεργασία αστρονόμων από ολόκληρη την Ευρώπη που ενώθηκαν κάτω από τον ελληνικό ουρανό.